W sobotę, 11 lipca br., zakończyło się Script Forum. Podczas konferencji dużo mówiło się o relacji scenarzysta - producent. Właśnie ten temat przedstawiamy w naszej relacji.
Wciągająca historia, dopracowany tekst i zgrany duet scenarzysta-reżyser - tak w skrócie można określić wyobrażenie producentów o idealnej współpracy ze scenarzystami. Scenarzyści także mają swoje oczekiwania. Script Forum służy rozmowie o jakości polskiego scenopisarstwa i poszukuje odpowiedzi na pytanie o to, co trzeba zrobić, by powstawało jak najwięcej ciekawych historii. Bo bez nich nie da się zrobić dobrego filmu.
We wtorkowej dyskusji "Komunikacja scenarzysty z producentem" wzięli udział przedstawiciele obu profesji. Wszyscy podkreślali, jak trudno jest być młodym scenarzystą. Praca ta wymaga skupienia na pisaniu tekstów do filmów, nie można więc być scenarzystą i pisarzem jednocześnie. Natomiast uwaga środowiska i mediów koncentruje się głównie na reżyserze, a scenarzystom trudniej jest się przebić, trafić do producentów. Dodatkowo, jak stwierdził prowadzący debatę scenarzysta Wojciech Tomczyk, mało który polski producent decyduje się na inwestycję w dopracowywanie scenariusza.
Ole Oestergaard z Zentropy, największego w Europie producenta filmów niezależnych, mówił, że czeka po prostu na dobre projekty. - Nie mamy czegoś takiego, jak polityka firmy. Szukamy indywidualności, ale najlepiej w duecie: reżyser i scenarzysta. Wolimy, jeśli zgłaszają się do nas razem - to dla nas oszczędność czasu. Dobra relacja między nimi gwarantuje jakość tekstu. Plus producent - nazwijmy to trójkątem twórczym. Chodzi też o elastyczność, gotowość kompromisu, bo czasem trzeba bardzo zmienić tekst, pójść w nowym kierunku. Producent może wymagać takich zmian.
- Najlepiej oczywiście zacząć od historii opisujących bliską nam rzeczywistość - to uniwersalna zasada. Także dla producentów: opłaca się robić niewielkie filmy na dużym rynku. Ale one muszą mieć swoją widownię. - mówił do początkujących filmowców Frank Stehling z Primehouse.
W rozmowie uczestniczyli też Dawid Janicki i Wojciech Kasperski, założyciele filmy producenckiej Vostok8. - Przeszukaliśmy rynek scenariuszy, zajęło nam to pół roku i nie znaleźliśmy takiego, który byłby na tyle dopracowany, żeby rozpocząć współpracę z autorem- mówił z perspektywy młodego producenta i reżysera Kasperski. - Dobrze, kiedy scenarzysta umie opowiedzieć fabułę filmu w kilku słowach. Musimy pamiętać, że nawet, jeśli film jest skierowany do małej publiczności, to i tak jest produktem i trzeba myśleć, dla kogo go robimy. Ciągle czekamy na scenariusze żywe i oryginalne. Nie jesteśmy w stanie zająć się wszystkimi dobrymi projektami, wybieramy to, co nam najbardziej odpowiada. Pamiętajmy, że każda decyzja o produkcji to duże ryzyko finansowe. Nastawiamy się na filmy niszowe, ale takie, które znajdą publiczność także za granicą. Planujemy na kilka lat naprzód.
Punkt widzenia producenta reprezentowała też w debacie Teresa Dworzecka z STI, pracująca między innymi przy "33 scenach z życia" Małgorzaty Szumowskiej. Zgodziła się z opinią, że najważniejsze, aby scenariusz ją zaintrygował. Wtedy warto w niego zainwestować, nawet, jeśli jest to kosztowne i ryzykowne, bo projekt może nie wypalić. Scenariusze, które nadsyłają autorzy, są najpierw czytane przez redaktorów. Najlepsze trafiają do Teresy Dworzeckiej.
- Czekamy szczególnie na duety twórców - scenarzysta-reżyser. U samych scenarzystów cenię umiejętność określenia, z kim chciałby pracować: z jakim reżyserem, aktorami. Poza tym, stawiam na dyspozycyjność. W Wielkiej Brytanii, gdzie pracowałam, autorzy tekstów zarabiają bardzo dobrze i mają stabilną pozycję. Ale muszą być dostępni cały czas na planie zdjęciowym, szybko reagować na zmiany. We Francji z kolei spisuje się bardzo szczegółowe umowy określające, co scenarzyście wolno, a w jakich momentach musi się dostosować. Każdy z tych systemów ma swoje plusy. Scenarzyści muszą wiedzieć, że są nie tylko twórcami, ale też, że pracują zespołowo. To samo dotyczy drugiej strony: producent wyznacza terminy nowych wersji tekstu, ale też sam się terminów trzyma. Określa, co konkretnie trzeba zmienić.- mówiła Dworzecka.
Producentka wymieniła też kilka czynników, które sprawiają, że odrzuca zgłaszany scenariusz, jak:
- operowanie kalkami komercyjnych hollywoodzkich filmów
- źle napisane dialogi
- zbyt osobiste lub zbyt ekstrawaganckie historie, niezrozumiałe dla większości
- scenariusze bardzo niedopracowane, wymagające długiego czasu na development.
Podobne tematy poruszał podczas swoich wykładów Frank Stehling. Jego zdaniem europejski rynek kinematograficzny jest obiecujący; od 2004 roku rośnie tu ilość kręconych filmów i już w tej chwili produkcja jest większa niż w USA. W Polsce udział środków publicznych w rynku produkcji filmowej w porównaniu do pieniędzy prywatnych jest najwyższy w Europie, wszędzie jednak system finansowania jest podobny: o publiczne pieniądze można się starać za pośrednictwem instytutów filmowych i funduszy regionalnych. Specyfiką Europy jest obecność na rynku wielu małych firm producenckich i co za tym idzie duża ilość koprodukcji, których tematy są uniwersalne, bo muszą być zrozumiałe dla przedstawicieli różnych kultur.
Stehling podkreślał, że pisanie scenariuszy, szczególnie właśnie w przypadku koprodukcji, to praca zespołowa i dynamiczna - chodzi zawsze o wypracowanie kompromisu i szybkie dostosowywanie się do zmian.
Jak producenci oceniają scenariusze? Frank Stehling wymienił kilka najważniejszych pytań, które sobie zadają:
- czy ta historia mnie wciąga?
- czy prawa do opowieści są darmowe?
- czy autor jest kontaktowy i łatwo się z nim współpracuje?
- czy wersja scenariusza, którą dostałem, jest dopracowana?
- jaka jest oś emocjonalna historii?
- czy łatwo będzie wypromować film? Czy znana jest jego grupa docelowa?
Producenci zawsze proszą o streszczenie historii. Jeśli ta ich zaciekawi, czytają scenariusz. Kluczowa jest jednak rozmowa z autorem - zdaniem Stehlinga, znacznie ważniejsza, niż pitching projektów. Dobrze, żeby scenarzysta wymyślił dobry tytuł obrazu, umiał przedstawić fabułę w punktach, zaproponował reżysera projektu, czy wreszcie był w stanie porównać potencjał rynkowy obrazu do innego, istniejącego już filmu. - Generalnie, najważniejsze jest doskonalenie scenariuszy, nawet tych dobrych. O tym muszą pamiętać autorzy i producenci. Ten proces jest zawsze długi i żmudny. Trzeba dać szansę projektom, pracować nad kilkoma jednocześnie, nawet, jeśli wypali tylko jeden. - zakończył swoje wystąpienie Frank Sterling.
W sobotę odbyło się także II Forum Scenarzystów Polskich - spotkanie środowiska i dyskusja. Irena Strzałkowska, polska przedstawicielka w Eurimage, opisała zasady działania funduszu. Agnieszka Odorowicz, dyrektor Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, ogłosiła zmiany, jakie mają być wprowadzone w Programie Operacyjnym Rozwój Projektu: Stypendia Scenariuszowe i Development. Trwają prace nad stworzeniem możliwości udzielania dotacji jednocześnie na rozwój projektu i jego późniejszą produkcję. Chodzi o stworzenie systemu, który dotuje projekty mające największe szansę na powstanie i wyeliminowanie wspierania projektów nieopłacalnych, bez szans na produkcję. Szefowa PISF zapowiedziała także nowy pomysł wspierania scenarzystów opracowany przez PISF wspólnie z Krajową Izbą Producentów Audiowizualnych. KIPA stworzy bazę i ranking powstających scenariuszy, który regularnie udostępniać będzie producentom, dając obu stronom szansę na nawiązanie współpracy.
Jacek Bromski, prezes Stowarzyszenia Filmowców Polskich, podkreślał, że dobry scenariusz pozwala zaoszczędzić na samym procesie produkcji: nie ma bowiem potrzeby kręcenia niepotrzebnych scen i generowania innych nieprzemyślanych wydatków.
Uczestnicy Forum przegłosowali Manifest Scenarzystów Europejskich, w którym znalazły się przede wszystkim żądania uznania scenarzystów za autorów filmu, utrzymania integralności ich dzieł i należytego wynagrodzenia.
Aleksandra Różdżyńska
